Η žδ?α έχ?ι έ?ταση 52 τ. χ?. ?αι α?έχ?ι 6 να?τι?ά ?ίλια α?ό την ΝΑ α?τ? τη? ??λλ???ν?σ??. Τ? νησί α?έχ?ι 35 να?τι?ά ?ίλια α?ό τ?ν ??ι?αιά. ? Δ???? τη? žδ?α? έχ?ι ???ί??? 3.000 ?ατ?ί????. Τ? ?λί?α τ?? νησι?ύ ?ίναι ??ι? ?? δ??σ??ό ?αλ??αί?ι ?αι ?αλα?ό χ?ι??να. Βό??ι?ι ???ί?? άν???ι α???α??ύν??ν την αχλ? τη? ?άλασσα? ?αι δη?ι?????ύν ένα λα???ό ?αι ?α?α?ό ??ί??ντα.

Τ? όν??α τη? žδ?α? ?φ?ίλ?ται στα άφ??να ν??ά, ??? ανάβλ??αν α?ό τι? ?λ?ύσι?? ?η?έ? ??? ?ίχ? στην α?χαιότητα. ?ι ???τ?ι ?άτ?ι??ι τ?? νησι?ύ ?ταν ?ι Δ?ύ???? (3000 - 2600 ?χ). ?ι ιστ??ι??ί αναφέ???ν τ? νησί ?? τ? όν??α τ?? ?δ?έα ?αι στ? ?σ?τ??ι?ό τ?? έχ??ν διασ???ί ίχνη α?χαί?ν ?ι?ισ??ν. Α?ό ??λύ ν??ί? η žδ?α χ?ησι????ι??η?? ?? να?τι?ό? στα??ό?, ?? α??τέλ?σ?α να ???τ?στατ?σ?ι στ? ?αλάσσι? ???ό?ι? ?αι στι? ??ι??ιν?νί??. Ιδιαίτ??η άν?ιση ?α???σιά??ι τ? ???ό?ι? στ? τέλ?? τ?? 18?? αι?να ?αι στι? α?χέ? τ?? 19??. Τότ? ?ι ?δ?αί?ι ????ταλλ?ύτη?αν την ???λ?-?αλλι?? δια?άχη ?αι α???ό?ισαν τ??άστια ?έ?δη.
Ση?αντι?? ?ταν η β????ιά τη? στ?ν ??νι??α??λ??????τι?ό Α??να τ?? 1821. ?ι ?α?α??νέ? τ?? Ι???ύ Α??να, β?ίσ???ν τ? νησί ?ανέτ?ι?? ?ι??ν??ι?ά ?αι ??λ??ι?ά. Δια?έτ?ι 130 ?τ?ι???όλ??α ?λ?ία χ??ητι?ότητα? 30.000 τόν?ν, 5.400 άνδ??? ?αι 2.400 ?ανόνια. Δί?αια ? Ι???α?? α???άλ?σ? την žδ?α "?ι??? Α??λία". ? ?δ?αίι??? στόλ?? ???ιά?χησ? στη ?άλασσα ?ατά τ? ??τα?τ? α??να, σ??βάλλ?ντα? έτσι α??φασιστι?ά στην α??λ???έ??ση τη? ?λλάδα?, ??σιά??ντα? αν????ιν?? ??έ?, ?λ?ία ?αι χ???ατα.
Η ???σφ??ά τη? žδ?α? στ? ?έν?? σ?ν?χί??ται, δίν?ντα? στην ?λλάδα έναν ??ό?δ?? τη? Δη????ατία?, ?έντ? ???????????ύ? ?αι ανα?ί??ητ??? ???????ύ?:

1. O ?????ι?? ???ντ???ι?τη?, δι?τέλ?σ? ??ό?δ??? τ?? ??τ?λ?στι??ύ ?ατά την ??ανάσταση, ?έλ?? τ?? σ??β??λί?? τ?? ?α??δίστ?ια ?αι, ??ί ???να, ??????????ό? ?αι ??????ό? Να?τι??ν.


2. Αντ?νι?? ??ι????, ??????????ό? ??ί ???να.


3. ? Δη??τ?ι?? Β?ύλ?α?η?, ??τά φ??έ? ??????????ό? τη? ?λλάδα?.


4. ? Α?ανάσι?? ?ια?ύλη?, τ??ι? φ??έ? ??????????ό? τη? ?λλάδα?.


5. ? ?έτ??? Β?ύλ?α?η?, ??????????ό? τη? ?λλάδα?.

?ύ?ι? χα?α?τη?ιστι?ό στ?ιχ?ί? τη? žδ?α? ?ίναι ότι δ?ν ??ά?χ??ν τ??χ?φό?α ?αι ?ι ??τα?ιν?σ?ι? ?ίν?νται ?όν? ?? ?αϊδ???ά?ια ????νό? ??? την ?άν?ι α?ό?α ?ι? ??αφι??. Τ? λι?άνι τη? žδ?α? ?ατα?λύ??ται ?α?η???ινά α?ό ?ι??ά ?αι ???άλα ?ότ??α, βά???? ?αι ????α?ι??ό?λ?ια.
Η ίδια η ?όλη ??? ?ίναι τ? ?έντ?? όλ?? τ?? νησι?ύ, ?ίναι χτισ?ένη α?φι??ατ?ι?ά, ?ύ?? α?ό τ? λι?άνι & α??τ?λ?ί ένα ???άλ? δ?ί??α τη? λαϊ??? ?α? ?α?άδ?ση?.
Φαντά??ι σαν ένα? ?ίνα?α? ????αφι???, ?? ???ι, άσ??α ?αι ??λ? χ???ατα ?άν? α?ό τ? ?αλά?ι? τη? ?άλασσα?, ??όδ?ι??α α?χιτ??τ?νι??? ?αι αισ?ητι???. Δ?ξιά ?αι α?ιστ??ά στην ?ίσ?δ? τ?? λι?ανι?ύ β?ίσ??νται ?ι ????αχ?ν?? ?? τα ?ανόνια, ??? ???στάτ??αν την ?όλη.
Στην α?ιστ??? ?λ???ά τ?? λι?ανι?ύ, ??τά τ? ά?αλ?α τ?? Α. ?ια?ύλη, β?ίσ??ται τ? Λι??να?χ?ί?, ??? στ??ά??ται στην ?αλιά, ??τ?όχτιστη ??α???τα?????η. Δί?λα, β?ίσ??ται τ? ?α??ά?ιν? ?τί?ι? τ?ν α?χ?ί?ν τη? žδ?α? ?αι α??λ????ί τ? σ?ίτι τη? ?ι???έν?ια? Τσα?αδ?ύ, ό??? στ??ά??ται η φη?ισ?ένη Σχ?λ? τ?ν ???????λ?ιά?χ?ν. ? δ?ό??? ?δη??ί στ? ???ναστ??ι? ?αι στην ????όφ?τη ???ι?χ? τη? ??ν?? τη? Α?ία? Φ?τ?ιν??. ? δ?ό??? ??? ξ??ινά?ι α?ό τ? ?έσ? τ?? λι?ανι?ύ, ?δη??ί στα ?αλά ?η?άδια. Στη σ?νέχ?ια, ανηφ??ί??ι ???? τη ??ν? τ?? ???φ. Ηλία ?αι τη ??ν? τη? Α?ία? ????αξία?.
Στ? ?έντ?? τ?? λι?ανι?ύ β?ίσ??ται ? ?α??δ?ι?ό? ναό?, ??? χτίστη?? τ? 1648 ?αι ανα?ατασ???άστη?? τ? 1774. ?αλαιότ??α λ?ιτ?????ύσ? ?? ??ν? τη? ??ι??σ??? τη? ???τό???. Σ????α, ?έσα στη ??ν?, έχ?ι την έδ?α τ?? τ? Δη?α?χ?ί? ?αι τ? ???λησιαστι?ό ???σ?ί?. Δ?ξιότ??α τη? ??ν?? τη? ??ι??σ??? τη? ???τό???, α?χί??ι ένα? στ?νό?, ?λα?όστ??τ??, ανηφ??ι?ό? δ?ό???, ??? ?δη??ί στην ?αλιά ?όλη, την ?ιάφα. ? δ?ό??? ???νά α?ό τ? ?η??????ί? ?αι ?δη??ί στ?ν Βλ?χό.
Αξί??ι ?αν?ί? να ??ισ??φ??ί τα α?χ?ντι?ά τ?? νησι?ύ, να α?ναντέ??ι τ? λι?άνι α?ό τ? λόφ?, να ?α??άσ?ι τ? ηλι?βασίλ??α α?ό τ? "???ί?τ???" ?αι τη σ?ηλιά ?αι να ??ισ??φ??ί τα 6 ??ναστ??ια ?αι τι? 300 ???λησί??. ?ιδι?ά τα δίδ??α ??ναστ??ια τη? Α?ία? ????αξία? ?αι τ?? ???φ?τη Ηλία, τ? ??ναστ??ι τη? ??ί?ηση? τη? ???τό???, ?? τ? ???λησιαστι?ό ???σ?ί? ?αι τι? ???λησί?? τη? ??α?αντ?? ?αι τ?? Αϊ-?ιάννη τ?? Νηστ??τ?.

Η žδ?α ????ξ? ένα α?ό τα ση?αντι?ότ??α ??λιτιστι?ά ?έντ?α ?αι σ???έντ??σ? ?ατά ?αι??ύ? ??λλ?ύ? αν??????? τη? τέχνη? ?αι τ?ν ??α??άτ?ν.
Αξί??ι να ??ισ??φ??ίτ? την ιστ??ι?? ?ι?ία τ?? Λα?ά??? ???ντ???ι?τη, τ? ???σ?ί? τη? ?ι???έν?ια? ???ντ???ι?τη, ?α??? ?αι την Αί???σα Τέχνη? ?αι Σ?να?λι?ν "??λίνα ?????ύ?η" τ?? Δ???? ?δ?αί?ν, η ???ία φιλ?ξ?ν?ί έ??α διάση??ν ?αλλιτ?χν?ν όλ? τ? χ?όν?.
Στα 1918 ιδ?ύ?ται τ? Ιστ??ι?ό Α?χ?ί?-???σ?ί? τη? žδ?α?, σ? ?τί?ι? ??? ?ίχ? δ??ίσ?ι ? ?δ?αί?? ?φ??λιστ?? ??ί?α? Ν. ???λ?ύ?α?. Σ' α?τό λ?ιτ?????ί, Α?χ?ια?ό Τ???α, ???σ?ια?ό Τ???α ?αι Βιβλι????η.
Στ?ν Α?χ?ια?ό χ???, ??ά?χ??ν ???ί??? 18.000 ???τ???ν? έ???αφα, χ?ι?ό??αφα, ??δι??? ?αι ?ατάστιχα ??? σ?ια??αφ?ύν δι?ξ?δι?ά τ??? ?????αναστατι??ύ?, ??αναστατι??ύ? ?αι ??τ' ??αναστατι??ύ? χ?όν???, τη? ?λληνι??? ιστ??ία?. Α??λ????ύν α?χ?ία ???αιδ??τι?ά, δι?ι?ητι?ά, ???λησιαστι?ά, σ?λλ??ι?ά ?α. Τ? Ιστ??ι?ό Α?χ?ί?-???σ?ί?, λ?ιτ?????ί ?α?η???ινά.
Τ? ???λησιαστι?ό ???σ?ί? ?ίναι ???ατ?στη?έν? στ?ν Ι??ό Ναό τη? ??ι??σ??? τη? ???τό??? ??? ?ίναι ?αι ? ?α??δ?ι?ό? Ναό? τη? žδ?α?, α?ό τ? 1933. ?έχ?ι τότ? ?ταν ??ναστ??ι, ό??? ??ίν?ντ? τα σ??β?ύλια τ?ν ????στ?ν ??? ?αι ?ατά την διά???ια τη? ??ανάσταση?. ?ντό? τ?? ???λησιαστι??ύ χ???? ??ά?χ?ι ???σ?ί? ?? ??ι??λια ?αι έ???αφα ??ίστη? ιστ??ι??? αξία?.

Η Σχ?λ? ?αλ?ν Τ?χν?ν β?ίσ??ται στ? α?ιστ??ό ?έ??? τ?? λι??ν?β?αχί?να, ??ντά στ? ά?αλ?α τ?? ???ντ???ι?τη ?αι στ??ά??ται στ? α?χ?ντι?ό τ?? Τ???ά?η. Τ??? ?σ?τ??ι??ύ? χ????? τ?? ?τι?ί?? ??σ??ύν ?ίνα??? ?? ιστ??ι?ά ????νότα ?αι σ?άφη τη? ???χ?? τ?? '21.
Η Σχ?λ? ???????λ?ιά?χ?ν α??τ?λ?ί σ????α ένα ??ντανό να?τι?ό ?νη??ί? ?αι ?ια χ?ι???ιαστ? έ?φ?αση τη? να?τι??? ?α? σ?νέχ?ια?. Η ένα?ξη λ?ιτ????ία? τη? Σχ?λ?? τ?????τ?ίται στ? 1749. Τ? 1749 ιδ?ύ?η?? στην žδ?α τ? σχ?λ?ί? τ?? Α?ί?? Βασιλ?ί?? στ? ???ίβ?λ? τ?? ???ν???? να?ύ, τ? ???ί? α?ό τ? 1800 ???ί??? λ?ιτ?ύ??ησ? ?? Να?τι?? Σχ?λ? τη? žδ?α? ?? ???τ?β??λία τη? Δη??????ντία? τ?? νησι?ύ. Στα ?????αναστατι?ά χ?όνια ξέν?ι δάσ?αλ?ι Ιταλ?ί ?αι ???τ??άλ?ι δίδασ?αν την να?τι?? ????ία, την να?τι?? τέχνη ?αι ξέν?? ?λ?σσ?? (Ιταλι??, ?αλλι??, Ισ?ανι??).
Έχ??ν διασ???ί τα ?νό?ατα τ?ν Ιταλ?ν Φ?λίτσ? ?α?έ?τα, & Ι?σ?φ ?ιά???.
Α?ό τη Σχ?λ? ?λ?ιά?χ?ν ?Ν τη? žδ?α? έχ??ν α??φ?ιτ?σ?ι ???ί??? 2.800 ?λ?ία?χ?ι.

?ι δαντ?λ?τέ? ?α?αλί??, ?α?ί ?? τ? "???ι" τ?ν β?άχ?ν ?αι τ? "??λ?" τη? ?άλασσα?, δίν??ν στην žδ?α ?ια "ά??ια" ????φιά ?αι την ?α?ιστ?ύν ιδ??δη τό?? ?ια έ??ν??ση ?αι δη?ι????ία.
Η Σ?ηλιά, η ?δ??νέτα, τ? Α?λά?ι, τ? ?ι??ό ?α?ίνι, ? Βλ?χό?, ? Α?. Νι?όλα??, η Λι?ιόνι?α & τ? ?αντ?ά?ι ?ίναι ???ι?έ? α?ό τι? ?ι? φη?ισ?έν?? ?α?αλί?? τ?? νησι?ύ.

??τό? α?ό την ιστ??ι?? ανα?α?άσταση στην žδ?α ??α??ατ???ι?ύνται ?ια σ?ι?ά α?ό ??λιτιστι?έ? ?αι ?α?αδ?σια?έ? ??δηλ?σ?ι? ?α?όλη τη διά???ια τ?? χ?όν??.
?α?άλληλα η ?α???σία τ?? ?α?α?τ??ατ?? τη? Σχ?λ?? ?αλ?ν Τ?χν?ν δη?ι?????ί ένα ??ν?ϊ?ό ?λί?α ?ια τη ?α???σίαση δ??άδ?ν ???έσ??ν ????αφι??? ό??? ?αι τη δι???άν?ση ση?αντι??ν σ?να?λι?ν λαϊ???, ?λασσι??? ?αι σύ?χ??νη? ???σι???.
Α?ό τι? ση?αντι?ότ???? ?τ?σι?? ??δηλ?σ?ι? ?ίναι τ? ???ίφη?? ?δ?αίι?? ?α?ναβάλι τη τ?λ??ταία ???ια?? τη? Α????ιά?, ??? ???ιδιαβαίν?ι τα σ??ά?ια τ?? νησι?ύ, ?? ?λ???? ?ασ?α?άδ?ν, ??? σ????τέχ??ν στ? ξ?φάντ??α.
Τι? η?έ??? τ?? ?άσχα ?αι σ??????ι?ένα τη ?. ?α?ασ????, στη ???ι?χ? ?α?ίνι ??α??ατ???ι?ίται η ???ιφ??ά τ?? ??ιταφί?? ??? έχ?ι ?άτι τ? ξ?χ??ιστό. ?ίν?ται ?έσα στη ?άλασσα!
Την ???ια?? τ?? ?άσχα, ??τό? α?ό τ? ?α?αδ?σια?ό ??σι?? τ?? ?β?λία, έχ???? ?αι τ? έ?ι?? τ?? ``?ά?ι?ατ??`` τ?? Ι?ύδα.
?ά?? Ι?ύλι? ??ίση? δι???αν?ν?ται τ? Δι??νέ? Φ?στιβάλ ?α?ι?νέτα?, ?? τη στ??ιξη τ?? Δ???? ?αι τ?? ???????ί?? ??λιτισ??ύ.